Op 16 mei 2024 deed het Grondwettelijk Hof een belangrijke uitspraak met aanzienlijke gevolgen voor de IT-sector. In arrest 52/2024 werd besloten dat computerprogramma's voortaan niet meer in aanmerking komen voor het fiscale gunstregime op inkomsten uit auteursrechten. Hiermee bevestigde het Hof het eerdere standpunt van de minister van Financiën en de rulingdienst. Hoewel de situatie van ontwikkelaars van software vergelijkbaar is met die van auteurs van letterkundige of artistieke werken zoals bedoeld in artikel XI.165 van het Wetboek Economisch Recht (WER), oordeelde het Hof dat de fiscale wetgever ruime beoordelingsvrijheid heeft. Het onderscheid is gebaseerd op een objectief en redelijk verantwoord criterium: de aard van het auteursrechtelijk beschermde werk.

Wat zijn auteursrechten?

Het specifiek belastingregime voor inkomsten uit auteursrechten (artikel 17, 5° WIB 1992 jo. artikel 37, tweede lid WIB 1992) werd in 2008 ingevoerd om kunstenaars met wisselvallige en onzekere inkomsten te ondersteunen. Maar wat zijn auteursrechten precies? Het zijn rechten die ontstaan uit de creatieve inspanningen van een kunstenaar, waardoor ze inkomsten genereren op het moment dat hun werk wordt gebruikt. Deze regeling is bedoeld voor artistieke beroepen die vaak onregelmatige inkomsten hebben door variërend succes.

Kunstenaars verdienen soms niets tijdens het creatieproces en worden zwaar belast wanneer de vergoedingen uiteindelijk binnenkomen, omdat alles in één jaar wordt belast tegen hoge progressieve tarieven. Het nieuwe systeem zorgt ervoor dat deze inkomsten gelijkmatig worden belast, waardoor hoge belastingdruk wordt vermeden. Daarnaast wilde de wetgever hiermee ook een einde maken aan de vele discussies over de kwalificatie van deze inkomsten (beroeps-, diverse of roerende inkomsten).

Een achterdeurtje naar lagere loonkosten

In 2015 werd de wet aangepast met een verwijzing naar het volledige boek XI van het Wetboek van Economisch Recht (WER), waar het auteursrecht inmiddels was opgenomen. Hierdoor werd het fiscale regime voor auteursrechten in de praktijk breder toepasbaar, ook bijvoorbeeld in de IT-sector. Dat leidde ertoe dat het specifieke regime steeds vaker als alternatieve verloningsmethode werd ingezet, zodat de werkgever lagere loonkosten betaalde. Uiteindelijk kon de wetgever niet anders dan ingrijpen en hervormde de wet in 2022.

De hervorming van eind 2022 introduceerde specifieke voorwaarden en beperkingen aan het oude regime voor inkomsten uit auteursrechten. Een belangrijke wijziging was dat artikel 17, 5° WIB 92 niet langer verwees naar het hele boek XI van het WER, maar specifiek naar boek XI, titel 5. Hierdoor kwamen alleen nog originele literaire of artistieke werken en de prestaties van uitvoerende kunstenaars in aanmerking voor het fiscale gunstregime.

Het oordeel van het Grondwettelijk Hof

De vraag rees of het gunstregime nog steeds van toepassing was op computerprogramma's en databanken, die onder aparte titels van het WER vallen. De minister van Financiën bleef vaag, maar liet toch doorschemeren dat software niet langer onder het gunstregime viel. Deze interpretatie werd bevestigd door een negatieve ruling voor softwareontwikkelaars in oktober 2023. De vraag werd uiteindelijk voorgelegd aan het Grondwettelijk Hof via diverse verzoeken tot vernietiging van deze nieuwe wetgeving wegens schending van het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel.

Recent oordeelde het Grondwettelijk Hof dat de wetgever een objectief en redelijk verantwoord criterium had gebruikt om computerprogramma's uit te sluiten van het gunstregime. De technische en utilitaire aard van software en de stabiele economische relaties waarin ze worden ontwikkeld, rechtvaardigen het onderscheid. In tegenstelling tot de wisselvallige inkomsten van artistieke werken, waarvoor het regime oorspronkelijk was bedoeld, genereren computerprogramma's regelmatige inkomsten. Daarom vindt het Hof deze verschillende behandeling gerechtvaardigd en niet disproportioneel, aangezien softwareontwikkelaars nu volledig onder de gewone regeling voor beroepsinkomsten vallen.

Gevolgen voor de praktijk

De uitspraak van het Grondwettelijk Hof brengt grote praktische gevolgen met zich mee. IT-bedrijven kunnen hun werknemers niet langer fiscaal voordelig betalen via een auteursrechtelijke vergoeding voor softwareontwikkeling. Hierdoor stijgen de loonkosten aanzienlijk, omdat werkgevers hun medewerkers nu moeten compenseren voor het verlies van dit belastingvoordeel.

Enkele bedenkingen

Hoewel de uitspraak duidelijk is, zijn er enkele kritische bedenkingen:

• Mogelijk formuleert de wetgever de wet niet adequaat. Artikel 17, 5° WIB 92 verwijst naar werken van letterkunde of kunst in zijn geheel, zonder expliciet computerprogramma’s uit te sluiten. Dit maakt de wettekst onduidelijk.
• Het onderscheid is gebaseerd op een algemene veronderstelling die niet altijd klopt. Zo kunnen zelfstandige ontwikkelaars van computerprogramma's wel degelijk onregelmatige inkomsten hebben, terwijl journalisten in dienst van een krant of uitgever regelmatige inkomsten hebben en toch van het fiscaal gunstregime genieten.

Het Grondwettelijk Hof paste echter een marginale toetsing toe en oordeelde dat de wetgever binnen zijn ruime beoordelingsvrijheid bleef. Voor de IT-sector betekent dit dat softwareontwikkelaars buiten het gunstige fiscale regime voor auteursrechten vallen. Een duidelijkere wetgeving blijft noodzakelijk.

Impact op uw bedrijf?

Hebt u vragen of wilt u meer informatie? Neem dan gerust contact op met een van onze advocaten. Voor hulp bij het herstructureren van de loonpolitiek van uw bedrijf verwijzen we u door naar een bevriend advocatenkantoor.